Τονισμός στα Αρχαία: Οξεία ή περισπωμένη;

Ο τονισμός στα Αρχαία είναι ένας μεγάλος τομέας της γλώσσας, και είναι το πρώτο πράγμα που διδάσκεται. Πολλοί μαθητές έχουν μεγάλη δυσκολία να τονίσουν σωστά, και καταλήγουν να βάζουν τυχαίες οξείες ή περισπωμένες σε μέρη όπου δε βγάζουν νόημα. Ας δούμε τον σωστό τονισμό στα Αρχαία.

Τι χρειάζεται να ξέρουμε

Πριν τον τονισμό, θα χρειαστεί να θυμηθούμε κάποια πράγματα που μάθαμε στο μάθημα της Γλώσσας, στην αρχή του Δημοτικού.
Οι συλλαβές μιας λέξης έχουν ορισμένα ονόματα, ανάλογα με τη θέση τους στη λέξη.
Η λήγουσα μιας λέξης είναι η τελευταία συλλαβή.
Η παραλήγουσα μιας λέξης είναι η συλλαβή πριν από τη λήγουσα.
Η προπαραλήγουσα μιας λέξης είναι η συλλαβή πριν από τη λήγουσα.

Επί παραδείγματι, ας πάρουμε τη νεοελληνική λέξη «μακαρόνι». Η λέξη διασπάται σε τέσσερις συλλαβές: μα – κα – ρό – νι.
Σύμφωνα με τους παραπάνω κανόνες, το «νι» είναι η λήγουσα, το «ρό» είναι η παραλήγουσα και το «κα» είναι η προπαραλήγουσα, ενώ το «μα» δεν έχει κάποιο ξεχωριστό όνομα.

Εκτός αυτό, πρέπει να μελετήσουμε εξονυχιστικά τον παρακάτω πίνακα, που διαιρεί τα φωνήεντα σε τρεις μεγάλες κατηγορίες.

ΜΑΚΡΟ  

ΒΡΑΧΥ

ΔΙΧΡΟΝΟ
η ε α
ω ο ι
ει   υ
υι   οι
ηυ   αι
ευ    
αυ    
ου    
   
   
 

Όπως βλέπετε, συμπεριέλαβα και τις διφθόγγους. Οι δίφθογγοι είναι γενικά μακρές, με μία μικρή εξαίρεση: την περίπτωση του οι και του αι. Το οι και το αι είναι και αυτά συνήθως μακρά, εκτός όταν βρίσκονται στο τέλος της λέξης. Για παράδειγμα:
οἶνοι
Το πρώτο οι είναι μακρό, επειδή δε βρίσκεται στο τέλος της λέξης, αλλά το δεύτερο είναι βραχύ, επειδή βρίσκεται στο τέλος της λέξης.
Άλλο παράδειγμα:
ταμίαις
Το αι εδώ είναι μακρό, επειδή, μόλο που βρίσκεται στη λήγουσα της λέξης, δεν είναι ακριβώς στο τέλος, καθώς διαπιστώνουμε ότι μετά από το αι υπάρχει ένα ς.

Τώρα, τι φανερώνει η κάθε κατηγορία; Η απάντηση είναι ότι όλα είχαν να κάνουν με την προφορά των φθόγγων στα αρχαία χρόνια.

Τα βραχέα φωνήεντα προφέρονταν όπως προφέρουμε σήμερα εμείς κάθε φθόγγο. Για παράδειγμα, η λέξη «ἔπεσε» προφερόταν όπως την προφέρουμε κι εμείς σήμερα: «έπεσε»
Εντούτοις, τα μακρά έχουν μια ιδιαιτερότητα. Προφέρονταν τον διπλάσιο χρόνο από τα βραχέα! Το ω ισοβαθμούσε με οο, ενώ το η με εε. Συνεπώς, η αρχαία λέξη «κήπων» προφερόταν «κεέποον».

Και τα δίχρονα τι είναι; Είναι φθόγγοι που είναι άλλοτε βραχείς, άλλοτε μακροί. Αλλά πότε ξέρουμε πότε ένα δίχρονο είναι μακρό ή βραχύ; Θα πρέπει να σας στενοχωρήσω εδώ: δεν υπάρχει κάποιος γενικός κανόνας, και πρέπει να ακολουθούμε ξεχωριστούς κανόνες. Λόγου χάρη, στη λέξη «ποιότητα» ξέρουμε ότι το α είναι βραχύ, επειδή όλα τα δίχρονα της γ’ κλίσης είναι βραχέα.

Η ποιότητα αλλάζει τον τονισμό

Τέλος πάντων, η ποιότητα μιας συλλαβής (δηλαδή αν η συλλαβή είναι μακρά ή βραχεία) επηρεάζει και τον τονισμό της. Πρώτον, μία λέξη μπορεί να τονιστεί είτε στην προπαραλήγουσα, είτε στην παραλήγουσα, είτε στη λήγουσα όταν η λήγουσα είναι βραχεία. Για παράδειγμα, στη λέξη «ἔπεσε», η λήγουσα είναι βραχεία, οπότε μπορούν να τονιστούν και οι τρεις τελευταίες συλλαβές (όχι ταυτόχρονα).
Παρά ταύτα, όταν η λήγουσα είναι μακρά, όπως στη λέξη «περισπωμένη», ο τόνος μπορεί να πέσει μόνο στην παραλήγουσα ή στη λήγουσα. Πολλοί θα το θεωρήσουν αναίτιο, αλλά κάθε άλλο: σύμφωνα με τους προαναφερθέντες κανόνες, η λέξη «περισπωμένη» προφερόταν «περισποομένεε». Καθώς η λήγουσα είναι μακρά, είναι σαν να προσθέτεις άλλη μία συλλαβήΜε αυτή τη συλλαβή, η παραλήγουσα γίνεται η νέα προπαραλήγουσα, και ο τόνος μπορεί να πάει είτε εκεί είτε στη λήγουσα, που τώρα είναι χωρισμένη σε δύο συλλαβές.

Οξεία ή περισπωμένη;

Το πιο σημαντικό είναι ότι πάντα, χωρίς καμία εξαίρεση, οι βραχείς φθόγγοι παίρνουν οξεία. Παράδειγμα: πηγαί

Από την άλλη, οι μακροί φθόγγοι παίρνουν είτε οξεία είτε περισπωμένηΟ τονισμός μίας μακράς συλλαβής επηρέαζε την προφορά στα Αρχαία. Ας πούμε, η λέξη ἦχος προφερόταν έεχος, ενώ η λέξη «κώμη» προφερόταν κοόμεε. Η διαφορά είναι ότι όταν ένα μακρό φωνήεν περισπάται (παίρνει δηλαδή περισπωμένη), τονίζεται πιο πριν, σε σχέση με όταν οξύνεται (παίρνει δηλαδή οξεία).

Οπότε, ας εξετάσουμε τους υπόλοιπους κανόνες τονισμού:
Τονίζεται η λέξη στην προπαραλήγουσα;
Πάντα οξεία, ανεξάρτητα από την ποιότητα της συλλαβής.
π.χ. ἥρπαξας

Τονίζεται η λέξη στην παραλήγουσα;
Εξετάζουμε την ποιότητα της συλλαβής.
Είναι βραχεία; Οξεία.
Είναι μακρά; Εξετάζουμε την ποιότητα της επόμενης συλλαβής (της λήγουσας).
Αν η λήγουσα είναι κι αυτή μακρά, μπαίνει οξεία στην παραλήγουσα.
π.χ. κήπων
Αν η λήγουσα είναι βραχεία, μπαίνει περισπωμένη στη μακρά παραλήγουσα.
π.χ. κῆπος
Εν συντομία, να θυμάστε:
Μακρό – Βραχύ – Περισπωμένη
Μακρό – Μακρό – Οξεία

Τονίζεται η λέξη στη λήγουσα;
Εξετάζουμε την ποιότητα της συλλαβής.
Είναι βραχεία; Οξεία.
Είναι μακρά;
Ελέγχουμε αν είναι ουσιαστικό ή επίθετο σε πτώση γενική ή δοτική. Αν είναι, περισπωμένη. Αν όχι, συνεχίζουμε.
Ελέγχουμε αν είναι συνηρημένη συλλαβή. Αν είναι, περισπωμένη. Αν όχι, οξεία.

Αυτό ήταν όλο! Οπότε, από δω και στο εξής, όποτε τονίζετε μια λέξη, ελέγξτε σε ποια συλλαβή θα τονιστεί και κατόπιν ακολουθήστε τα βήματα που σας δίνονται!

Advertisements

Προτάσεις που αρχίζουν με το να: Τελικές ή βουλητικές;

Όταν μια πρόταση ξεκινά με τη λέξη «να», τότε είναι είτε τελική είτε βουλητική. Όμως τι είναι αυτοί οι δύο τύποι προτάσεων και πώς τους ξεχωρίζουμε;

Συνέχεια

whom στα Αγγλικά: Η σωστή του χρήση

Το whom είναι μια πολύ παρεξηγημένη λέξη στα Αγγλικά, την οποία οι ίδιοι οι αγγλόφωνοι δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν σωστά, οπότε απλά δεν τη χρησιμοποιούν. Ας ξεκαθαρίσουμε λίγο τα πράγματα με το whom.

Συνέχεια

Αόριστος στα Αγγλικά

Θα απογοητευτείτε, αλλά στα Αγγλικά έχουμε 2 Αόριστους και καθόλου Παρατατικό, που έχουν τελείως διαφορετικές χρήσεις και τα ανώμαλα ρήματα ποικίλλουν. Είναι όπως και ο Ενεστώτας, Past Simple και Past Continuous. Αόριστος διαρκείας, δε θυμίζει πολύ Παρατατικό;

Ο Αόριστος ο απλός είναι για πράξεις που έγιναν στο παρελθόν, και αναφέρεται ή έχει ήδη αναφερθεί το πότε. Πιο σπάνια χρησιμοποιείται για συνήθειες του παρελθόντος, αν και πιο σωστή είναι η χρήση του used to. Το used to είναι ο Παρατατικός, και είναι αποκλειστικά για συνήθειες στο παρελθόν.

Η άρνηση και η ερώτηση γίνονται με το βοηθητικό του Αορίστου did, τον αόριστο του do και του does. Μετά το did μπαίνει πάντα απαρέμφατο.

He didn’t go shopping, as I told him.

Did he go shopping?

No, he didn’t/Yes, he did.

Αλλά μη νομίζετε. Πάντα υπάρχουν και ανώμαλα ρήματα, όπως το tell που γίνεται told. Τα ομαλά γίνονται με την κατάληξη -ed. play-played. Τα ρήματα σε -e παίρνουν ένα απλό d και αυτά σε σύμφωνο και y βγάζουν το y και γίνονται -ied.

Κατάλογο με τα ανώμαλα ρήματα δείτε εδώ.

Ο Past Continuous σχηματίζεται παρόμοια με τον Present Continuous αλλά με βοηθητικό το was και το were ανάλογα με το πρόσωπο. Είναι για πράξεις που βρίσκονταν σε εξέλιξη παλιά παράλληλα με μια άλλη:

Mum cooked while dad was changing the lamp.

Ακόμα, είναι για για επαναλαμβανόμενες στο παρελθόν πράξεις που δημιούργησαν ενόχληση.

George was constantly making cat noises.

Αόριστος στα Αγγλικά

Το σπίτι μου- Έκθεση στα Γαλλικά

Μετά την έκθεση θα παραδοθεί και τυχόν άγνωστο λεξιλόγιο από αυτήν.

J’ habite dans un immeuble de cinq étages au centre-ville. J’ habite au quatrième étage. Elle est un F4; un séjour, une cuisine avec la table où on mange, une salle de bains et trois chambres. Le séjour est grand et ses balcons donnent sur un parc avec des arbres et une petite fontaine. Il a des sofas et un grand fauteuil. La cuisine est très bien equipée: il  a un four à micro-ondes, un lavabo, un lave-vaisselle et une table où on mange tous en famille. Ma chambre est très petite mais jolie, et elle donne sur la place. J’ ai beaucoup d’ affiches contre le mur et un bureau avec des étagères. Et, en fin, la salle de bains a une machine à laver le linge, un lavabo et une baignoire. J’ aime bien notre appart!

habiter=κατοικώ

un immeuble=πολυκατοικία

le centre-ville=το κέντρο της πόλης

un F4=ένα διαμέρισμα με 4 δωμάτια, εξαιρώντας τις κουζίνες και τα μπάνια

Le séjour=το καθιστικό

grand=μεγάλος, ψηλός (θηλυκό:grande)

le balcon=το μπαλκόνι

un parc=το πάρκο

donner=1)δίνω

2)έχω θέα κάπου (=avoir vue)

petit=μικρός, κοντός (θηλυκό:petite)

la fontaine=το συντριβάνι

un sofa=ο καναπές (le canapé)

un fauteuil=η πολυθρόνα

la cuisine=η κουζίνα

équipé=εξοπλισμένος (θηλυκό:équipée)

un four à micro-ondes=ο φούρνος μικροκυμάτων

un lavabo=ο νιπτήρας

un lave-vaisselle=το πλυντήριο πιάτων

en famille=οικογενιακώς

une table=το τραπέζι

une chambre=το δωμάτιο

joli=όμορφος

la place=η πλατεία

beaucoup de=πολύς

une affiche=η αφίσα

contre=πάνω (σε τοίχο)

le mur=ο τοίχος

un bureau=το γραφείο

une étagère=ένα ράφι

en fin=τέλος, τελειώνοντας, κλείνοντας

une machine à laver le linge= το πλυντήριο ρούχων

une baignoire=η μπανιέρα

aimer=αγαπώ, μ’ αρέσει

appart(ement)=διαμέρισμα

 

 

Αντικείμενα-Κατηγορούμενα

Aντικείμενα ή κατηγoρoύμενα;

H όχι ελλειπτική πρόταση αποτελείται από 3 μέρη: Το Υποκείμενο, το
Ρήμα και το Αντικείμενο. Το Υποκείμενο είναι αυτός που διαπράττει την
πράξη, το ρήμα είναι η πράξη και το Αντικείμενο είναι αυτός που
λαμβάνει την πράξη. Όμως, υπάρχει κι άλλο ένα, το Κατηγορούμενο, που
μπαίνει σε θέση αντικειμένου. Πώς ξεχωρίζουμε τα Αντικείμενα από τα
Κατηγορούμενα;
Τα Κατηγορούμενα είναι λέξεις που προσδιορίζουν το Υποκείμενο,
δηλαδή είτε το χαρακτηρίζουν, είτε επιστρέφουν στο Υποκείμενο την
ενέργεια που το χαρακτηρίζει. Υπάρχουν μερικά συνδετικά ρήματα
που μας βοηθούν να το καταλάβουμε. Είναι τα ρήματα που
χαρακτηρίζουν τα Υποκείμενα, όπως το είμαι, το ονομάζομαι, το
εκλέγομαι κ.λ.π. Επίσης, μετά το Κατηγορούμενο, μπαίνει πάντα
ονομαστική πτώση και με το Αντικείμενο αιτιατική.
Π.χ. Έχω μια μπάλα.
Ρ Α
Οι παππούδες μου είναι γέροι.
Υ Ρ Κ
Ας δούμε λίγο κάτι:
Ονομαστική: μια μπάλα
Γενική: μιας μπάλας
Αιτιατική: μια μπάλα
Κλητική: – μπάλα
Και
Ονομαστική: οι παππούδες
Γενική: των παππούδων
Αιτιατική: τους παππούδες
Κλητική: – παππούδες
Είναι λοιπόν φανερό ότι το 1ο
είναι Αντικείμενο και το 2ο
Κατηγορούμενο. Το Αντικείμενο απαντάει στην ερώτηση: Τι;
Έτσι λοιπόν ξεχωρίζουμε τα Αντικείμενα από τα Κατηγορούμενα.

Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις

Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις

Ασκήσεις:

Ξεχώρισε τις παρακάτω προτάσεις:

Δεν πήγα σχολείο,επειδή ήμουν άρρωστος.

Ο Αντρέας κλαίει,για να τον λυπηθούν οι γονείς του.

Ενώ η μαμά μαγείρευε,ο μπαμπάς έψαχνε τα γυαλιά του.

Το πάρτυ ματαιώθηκε,μετά από την εισβολή ένοπλων αντρών στην καφετέρια.