Ρήματα στα Αρχαία: Οριστική, Απαρέμφατο, Μετοχή Α’ συζυγίας

Τα ρήματα στα Αρχαία χωρίζονται σε συζυγίες. Εμείς θα ασχοληθούμε με την α’ συζυγία, δηλαδή με τα αφωνόληκτα ρήματα σε -ω. Τα ρήματα γενικά έχουν διάφορες εγκλίσεις: Οριστική, Υποτακτική, Προστακτική, Ευκτική, Απαρέμφατο, Μετοχή. Σήμερα θα αναλύσουμε την Οριστική (την έγκλιση των γεγονότων), το Απαρέμφατο (τον αρχικό τύπο του ρήματος) και τη Μετοχή.

Ενεστώτας

Ο Ενεστώτας είναι ο χρόνος που φανερώνει το παρόν, δηλαδή το τι συμβαίνει τώρα, άμεσα. Είναι πιθανώς ο πιο εύκολος χρόνο. Ας πούμε ότι θέλουμε να κλίνουμε τα ρήματα ἄρχω (ᾰ) και λύω (ῡ).

ἄρχω λύω
ἄρχεις λύεις
ἄρχει λύει
ἄρχομεν λύομεν
ἄρχετε λύετε
ἄρχουσι λύουσι

Όπως παρατηρούμε, οι καταλήξεις είναι ίδιες με τα Νέα Ελληνικά, εκτός από το α’ και γ’ πληθυντικό πρόσωπο (που είναι με μπλε).
Για να σχηματίσουμε το Απαρέμφατο, προσθέτουμε πολύ απλά την κατάληξη ειν: ἄρχειν, λύειν
Για τις μετοχές, προσθέτουμε καταλήξεις: -ων για το αρσενικό, -ουσα για το θηλυκό και -ον για το ουδέτερο γένος:
ὁ ἄρχων / λύων
ἡ ἄρχουσα / λύουσα
τό ἄρχον / λῦον

Προσοχή! Πρέπει να προσέχουμε τον τονισμό στις μετοχές! Το αρσενικό και το θηλυκό παίρνουν οξεία, αλλά ο τονισμός του ουδετέρου εξαρτάται από την ποιότητα του φωνήεντος της παραλήγουσας! Στο παράδειγμα, το α είναι βραχύ, οπότε παίρνει οξεία, ενώ το υ είναι μακρό. Όπως ξέρουμε, Μακρό + Βραχύ = Περισπωμένη.

Παρατατικός

Στον Παρατατικό βλέπουμε για πρώτη φορά ένα φαινόμενο που θα ξαναδούμε και σε άλλους χρόνους: την αύξηση.
Όταν το ρήμα ξεκινά με σύμφωνο, προσθέτουμε ένα ἐ πριν από το σύμφωνο. Για παράδειγμα, το λύω γίνεται -λυ-ον. Όταν το ρήμα ξεκινά με ρ, το ρ διπλασιάζεται μετά την αύξηση: ῥίπτω → ἔρριπτον.
Όταν, από την άλλη, ξεκινά με φωνήεν, η διαδικασία είναι πιο περίπλοκη. Το φωνήεν μεταβάλλεται. Ορίστε η λίστα των μεταβολών των φωνηέντων:
α → η (ἀθροίζω → ἤθροιζον)
αι → ῃ (αἴθω → ᾖθον)

αυ → ηυ (αὐξάνω → ηὔξανον)
ε → η / ει (συνήθως η με λίγες εξαιρέσεις) (ἐλέγχω → ἤλεγχον, ἔχω → εἶχον)
ει → ῃ (εἰκάζω → ᾔκαζον)
ευ → ηυ (εὐπορῶ → ηὐπόρουν)
ο → ω (ὀρύττω → ὤρυττον)
οι → ῳ (οἰκίζω → ᾦκιζον)

Το ι και το υ μένουν αμετάβλητα.
Επομένως, το ἄρχω γίνεται ἦρχον. Ας κλίνουμε τα δύο ρήματα στον Παρατατικό:

ἦρχον ἔλυον
ἦρχες ἔλυες
ἦρχε ἔλυε
ἤρχομεν ἐλύομεν
ἤρχετε ἐλύετε
ἦρχον ἔλυον

Παρατηρούμε ότι το α’ ενικό και το γ’ πληθυντικό πρόσωπο είναι όμοια. Στη συνέχεια, διαπιστώνουμε ότι το α’ και β’ πληθυντικό έχουν ίδιες καταλήξεις με τον Ενεστώτα.
Ο Παρατατικός δεν έχει απαρέμφατο ή μετοχή.

Μέλλοντας

Ο Μέλλοντας είναι παρόμοιος με τον Ενεστώτα. Η μόνη διαφορά του είναι ότι αλλάζουμε τον χαρακτήρα.
Για να τον σχηματίσουμε, παίρνουμε το θέμα του Ενεστώτα, δηλαδή το ρήμα χωρίς την κατάληξη: λύω → λυ
Ελέγχουμε τον χαρακτήρα (το τελευταίο γράμμα) του θέματος: υ
Στη συνέχεια, αντικαθιστούμε τον χαρακτήρα με σ, ξ ή ψ. Αν ο χαρακτήρας είναι:
τ, δ, θ, ζ → σ
κ, γ, χ, ττ/σσ → ξ

π, β, φ, πτ → ψ

Αν είναι φωνήεν, προσθέτουμε ένα σ. Άρα:
καλύπτω → καλύψω
λύω → λύσω
ἄρχω → ἄρξω

Ας κλίνουμε αυτά τα τρία ρήματα στον Μέλλοντα.

λύσω ἄρξω καλύψω
λύσεις ἄρξεις καλύψεις
λύσει ἄρξει καλύψει
λύσομεν ἄρξομεν καλύψομεν
λύσετε ἄρξετε καλύψετε
λύσουσι ἄρξουσι καλύψουσι

Παρατηρούμε ότι οι καταλήξεις είναι ίδιες με τον Ενεστώτα, κάτι που ισχύει και στο Απαρέμφατο, και στη Μετοχή.
Απαρέμφατο: λύσειν, ἄρξειν, καλύψειν
Μετοχές:

ὁ λύσων / ἄρξων / καλύψων
ἡ λύσουσα / ἄρξουσα / καλύψουσα
τό λῦσον / ἄρξον / καλύψον

Αόριστος

Ο Αόριστος διατηρεί το ίδιο θέμα με τον Μέλλοντα. Με άλλα λόγια, όλη η διαδικασία με τους χαρακτήρες από πάνω συμβαίνει και στον Αόριστο. Επιπλέον, στον Αόριστο παρατηρείται και το φαινόμενο της αύξησης. Δηλαδή, μπορούμε να πούμε ότι είναι ένας συνδυασμός Μέλλοντα και Παρατατικού. Οι καταλήξεις είναι διαφορετικές.
Για να σχηματίσουμε τον Αόριστο του λύω, βρίσκουμε το θέμα του Μέλλοντα (λυσ), προσθέτουμε αύξηση (ε-λυσ) και καταλήξεις. Ας δούμε πώς κλίνονται τα δύο παραδείγματά μας στον Αόριστο.

ἦρξα ἔλυσα
ἦρξας ἔλυσας
ἦρξε ἔλυσε
ἤρξαμεν ἐλύσαμεν
ἤρξατε ἐλύσατε
ἦρξαν ἔλυσαν

Οι καταλήξεις είναι ίδιες με τα Νέα Ελληνικά, εκτός από το β’ ενικό και α’ πληθυντικό πρόσωπο.
Επιπλέον, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι όλα τα δίχρονα στις καταλήξεις είναι βραχέα, προκειμένου να τονίζουμε σωστά.

Για να σχηματίσουμε το απαρέμφατο του Αορίστου, παίρνουμε το θέμα του, χωρίς την αύξηση, και προσθέτουμε την κατάληξη -αι. Επί παραδείγματι, παίρνουμε το λύω → έλυσα, αφαιρούμε την αύξηση και μένουμε με το λυσ.
Απαρέμφατα: ἄρξαι, λῦσαι
Μετοχές:
ὁ ἄρξας / λύσας (α μακρό)
ἡ ἄρξασα / λύσασα
τό ἄρξαν / λῦσαν (α βραχύ)

Παρακείμενος

Στον Παρακείμενο, τα πράγματα δυσκολεύουν αισθητά. Ας ξεκινήσουμε με τον χαρακτήρα:
τ, δ, θ, ζ → κ
κ, γ, χ, ττ/σσ → χ

π, β, φ, πτ → φ

Άρα:
καλύπτω → κεκάλυφα
λύω → λέλυκα
ἄρχω → ἦρχα
Παρατηρούμε ότι στα παραπάνω παραδείγματα, στην αρχή του ρήματος έχουμε προσθέσει ή μεταβάλλει πράγματα. Αυτό λέγεται αναδιπλασιασμός.
Ο αναδιπλασιασμός είναι μοναδικός στον Παρακείμενο και στον Υπερσυντέλικο και είναι αρκετά περίπλοκος. Πρώτον, στα ρήματα που ξεκινούν από φωνήεν βάζουμε αύξηση, όπως είδαμε παραπάνω: ἄρχω→ἦρχα
Αν ξεκινά από σύμφωνο, ο γενικός κανόνας είναι ότι βάζουμε το σύμφωνο πριν από το ρήμα μαζί με ένα ε. Για παράδειγμα, στο λύω παίρνουμε το λ, του βάζουμε ένα ε και προσθέτουμε το αποτέλεσμα στο ρήμα: λέλυκα

Υπάρχουν μερικές εξαιρέσεις. Για παράδειγμα, ότι το ρήμα ξεκινά με ρ, αντί για αναδιπλασιασμό παίρνει αύξηση: ῥίπτω → ἔρριφα

Τέλος, προκύπτει το ερώτημα: τι συμβαίνει αν το ρήμα ξεκινά με δύο ή τρία σύμφωνα; (πταίω, στρατεύω, γράφω…)
Η απάντηση είναι:
Αν αρχίζει με τρία σύμφωνα, βάζουμε το ε της αύξησης. στρατεύω → ἐστράτευκα
Αν αρχίζει με δύο, εξετάζουμε αν το πρώτο είναι άφωνο, δηλαδή: κ, γ, χ, π, β, φ, τ, δ, θ. Αν δεν είναι, βάζουμε το ε της αύξησης: μνημονεύω → ἐμνημόνευκα
Αν είναι, συνεχίζουμε εξετάζοντας αν το δεύτερο είναι ημίφωνο, δηλαδή: μ, ν, λ, ρ. Αν δεν είναι, βάζουμε το ε της αύξησης: πταίω → ἔπταικα
Αν είναι, κάνουμε αναδιπλασιασμό με το πρώτο γράμμα: γράφω → γέγραφα

λέλυκα κεκάλυφα ρχα
λέλυκας κεκάλυφας ρχας
λέλυκε κεκάλυφε ρχε
λελύκαμεν κεκαλύφαμεν ρχαμεν
λελύκατε κεκαλύφατε ρχατε
λελύκασι κεκαλύφασι ρχασι

 

Για να σχηματίσουμε το Απαρέμφατο, παίρνουμε το θέμα του Παρακειμένου με τον αναδιπλασιασμό και προσθέτουμε την κατάληξη -έναι.
Απαρέμφατα:
ἠρχέναι / λελυκέναι
Μετοχές:
ὁ ἠρχώς / λελυκώς
ἡ ἠρχυῖα / λελυκυῖα
τό ἠρχός / λελυκός

Υπερσυντέλικος

Ο Υπερσυντέλικος είναι ίδιος με τον Παρακείμενο, απλώς έχει και αύξηση, ενώ του λείπουν Απαρέμφατα και Μετοχές. Αν ο Παρακείμενος είχε ήδη αύξηση, ο Υπερσυντέλικος μένει αμετάβλητος ως προς την αρχή του ρήματος.

ἐλελύκειν ἤρχειν
ἐλελύκεις ἤρχεις
ἐλελύκει ἤρχει
ἐλελύκεμεν ἤρχεμεν
ἐλελύκετε ἤρχετε
ἐλελύκεσαν ἤρχεσαν

 

Advertisements

Προτάσεις που αρχίζουν με το να: Τελικές ή βουλητικές;

Όταν μια πρόταση ξεκινά με τη λέξη «να», τότε είναι είτε τελική είτε βουλητική. Όμως τι είναι αυτοί οι δύο τύποι προτάσεων και πώς τους ξεχωρίζουμε;

Συνέχεια

δι- vs δυ-: Σημαντικές διαφορές

Πολλοί από μας έχουμε προσέξει ότι οι περισσότερες (εννοώ όλες) οι λέξεις οι οποίες αρχίζουν από δι- γράφονται με ι ή με υ. Ας ξεκαθαρίσουμε τη διαφορά στο νόημα.

Το δύο, όταν είναι α’ συνθετικό μιας λέξης, γίνεται παραδόξως δι-.

Άρα έχουμε διήμερο και όχι δυήμερο.

Απ’ την άλλη, το δυ- είναι το αντίθετο του ευ-, που σημαίνει καλά. Επομένως, το δυ- είναι κάτι κακό.

Δύσοσμος, και όχι δίσοσμος λοιπόν 🙂

Αναφορικές προτάσεις στα Αγγλικά: Τι Πρέπει να προσέξετε

Οι αναφορικές προτάσεις δεν είναι καθόλου σπάνιες, ανεξαρτήτως γλώσσας. Μπορεί να είναι οι πιο σημαντικές δευτερεύουσες. Ας τις δημιουργήσουμε στα Αγγλικά, και ας δούμε τις ιδιομορφίες τους.

Οι αντωνυμίες

  • who. Χρησιμοποιείται για ανθρώπους και μπορεί να αντικατασταθεί με το that. George, who went to the Roller Coaster without asking, is a selfish.
  • whom. Είναι κάτι σαν την αιτιατική του who (τον οποίο, την οποία). Δε χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη και συνήθως αντικαθιστάται με το who/that. The man whom/who/that I saw is my uncle. Δείτε το αναλυτικό άρθρο μας: Η σωστή χρήση του whom.
  • which. Χρησιμοποιείται για πράγματα και μπορεί να αντικατασταθεί με το that. The ball which is on the table is hers.
  • whose. Είναι η γενική του who και του which (του οποίου, της οποίας). The woman whose brother died was crying.
  • that. Σημαίνει που, και αντικαθιστά το «ο/η/το οποίος-α-ο». The man that died was a very generous person.

Προσδιοριστικές και μη-προσδιοριστικές

Όπως στα Ελληνικά, έτσι και στα Αγγλικά έχουμε τις προσδιοριστικές και τις μη-προσδιοριστικές (προσθετικές) δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις. Οι προσθετικές πάντα χωρίζονται με κόμμα και η αντωνυμία τους ποτέ δεν παραλείπεται, σε αντίθεση με τις προσδιοριστικές. Επίσης, το that δεν μπορεί να εισάγει προσθετική πρόταση. Ας συγκρίνουμε.

The vase which used to be on the table is broken. (Έχουμε πολλά βάζα, και εκείνο που ήταν πάνω στο τραπέζι έσπασε)

The vase, which used to be on the table, is broken. (Το βάζο, που παρεμπιπτόντως ήταν πάνω στο τραπέζι, έσπασε)

Παράλειψη;

Στις προσδιοριστικές προτάσεις είναι δυνατή η παράλειψη της αντωνυμίας με το ίδιο νόημα. Βέβαια, στα Ελληνικά είναι αδιανόητο, (αντί για «Ο άντρας τον οποίο είδα είναι ο θείος μου» να έχουμε «Ο άντρας είδα είναι ο θείος μου;) εντούτοις στα Αγγλικά είναι πολύ πιο συνηθισμένο απ’ το ελληνικό λογικό. Οπότε για να σας βοηθήσω:

  • το whom
  • το which όταν στα ελληνικά είναι στην αιτιατική
  • το that όταν αντικαθιστά τα παραπάνω 

παραλείπονται, ενώ το who, το whose και το which σαν ονομαστική δεν παραλείπονται. Εκτός απ’ την περίπτωση που το who αντικαθιστά το whom (μα καλά ρε Βρετανοί, γιατί τόση αντικατάσταση;). 

The man whom I saw is my uncle.

The man who/that I saw is my uncle.

The man I saw is my uncle.

Όλα με το ίδιο νόημα. Αλλά:

The doctor who made me do this

και The rat which ate our cheese

δεν πετάνε το who και το which.

Προθέσεις

Η πρόθεση έχει πολλή δυσκολία στα Αγγλικά, είναι ομολογουμένως το πιο δύσκολο κεφάλαιο. Παρά ταύτα, στις αναφορικές προτάσεις έχουν ακόμα πιο δύσκολη σύνταξη. Ορισμένα ρήματα, ουσιαστικά, επίθετα συντάσσονται αποκλειστικά με μία πρόθεση (write to, good at κλπ.) και ποτέ δεν την αποχωρίζονται. Γιατί να το κάνουν τώρα;

Θεωρητικά, και στα Ελληνικά θα έπρεπε να γίνεται έτσι. «Η γυναίκα στην οποία ο ταχυδρόμος έδωσε το δέμα» είναι σωστό, και όχι «Η γυναίκα που ο ταχυδρόμος έδωσε το δέμα». Όμως εμείς πάντα βάζουμε την πρόθεση πίσω από την αναφορική αντωνυμία. Οι αγγλόφωνοι όπως πάντα αποφάσισαν να μας σκοτώσουν και πάλι. Μία αναφορική προσδιοριστική πρόταση με πρόθεση έχει 3 πιθανές συντάξεις ενώ μια προσθετική έχει δύο. Το who μετά από πρόθεση γίνεται whom. 

The man of whom you are proud is a thief.

Basketball, at which you’re supposed to be good, is a very nice sport.

Όπως στα Ελληνικά.

The man who/whom you are proud of is a thief.

Basketball, which you’re supposed to be good at, is a very nice sport.

Αυτές είναι οι δύο συντάξεις που μπορεί να ακολουθήσει μια προσθετική πρόταση. Οι προσδιοριστικές έχουν άλλη μία: την παράλειψη.

The man you’re proud of is a thief.

Προσέχετε!

Αναφορικές προτάσεις στα Αγγλικά

Κανόνας SOS στον Passé Composé σχετικά με τα αντωνυμιακά ρήματα

Ο Passé Composé στην αρχή είναι ο πιο δύσκολος χρόνος που θα μάθουμε, έχοντας πολλές ιδιομορφίες και πολλούς κανόνες. Δυστυχώς, έχουμε άλλη μια σκοτούρα στο μυαλό μας σχετικά με τα αντωνυμιακά ρήματα.

 

Τα αντωνυμιακά ρήματα στον Passé Composé

Σας θυμίζουμε ότι τα αντωνυμιακά ρήματα κλίνονται όλα με το être και συμφωνούν με το υποκείμενο.

Martine s’ est baladée vers le port.

Η εξαίρεση: Το αντικείμενο

Συνήθως τα αντωνυμιακά δεν παίρνουν αντικείμενο. Αλλά όταν παίρνουν, δε συμφωνούν με το υποκείμενό τους παρότι κλίνονται με το être.  

Martine s’ est brossé les dents.

Ισχύει πάντα αυτό;

Μπαμ μπαμ μπαμ. Όχι!

Ισχύει μόνο στα Άμεσα αντικείμενα.

Οπότε μπορεί Martine s’ est brossé les dents, αλλά Martine s’ est intéressée aux livres, mais maintenant elle ne s’y intéresse pas.

 

 

 

Συμφωνία με καταφατική ή αρνητική πρόταση στα Αγγλικά, με 2 τρόπους

Υπάρχουν κάμποσοι τρόποι για να πεις «κι εγώ» στα Αγγλικά, όπως και σε πολλές άλλες γλώσσες. Σήμερα θα δούμε τις δύο πιο συνηθισμένες και αναλυτικές οδηγίες για τον σχηματισμό τους. Να σημειωθεί ότι δεν έχει καμία διαφορά στο νόημα.

Συνέχεια

Στο και σ’ το: δύο σημαντικές διαφορές

Η Αργυρώ μού είπε: «Θα στο δώσω αύριο».

Τι λάθος υπάρχει σε αυτήν την πρόταση; Πολλά παιδιά και πολλοί δάσκαλοι αδυνατούν να βρουν το λάθος. Πολλοί από σας μάλλον θα παρατηρήσουν τον τόνο στο μου, αλλά δεν είναι αυτό λάθος. Ποιο είναι το λάθος, και τι πρέπει να θυμόμαστε για να μην το ξανακάνουμε;

Συνέχεια