Σύνθετα ρήματα με προθέσεις α’ συνθετικό – Η σωστή κλίση

Ρήματα όπως αντιγράφω, διαγράφω, αναλαμβάνω κλπ. κυριαρχούν στις καθημερινές μας συνομιλίες. Όλοι ξέρουμε τους αορίστους αυτών των ρημάτων: αντέγραψα, διέγραψα, ανέλαβα… Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των ελληνόφωνων κλίνουν αυτά τα ρήματα εσφαλμένα. Ας δούμε τις ιδιαιτερότητες αυτών των ρημάτων.

Ποια ρήματα εννοείς;

Για το ευρύτερο κοινό, είναι ανακριβές το ποια ρήματα συμπεριλαμβάνονται σε αυτήν την κατηγορία. Η απάντηση, όμως, είναι απλή: τα σύνθετα ρήματα των οποίων το πρώτο συνθετικό είναι μια πρόθεση, αρχαία ή νεοελληνική. Για παράδειγμα, το αντιγράφω αποτελείται από την πρόθεση αντί και το ρήμα γράφω. Το αναλαμβάνω αποτελείται από την πρόθεση ανά και το ρήμα λαμβάνω. Φυσικά, δεν είναι υποχεωτικό να υπάρχει μονάχα μία πρόθεση. Το επαναλαμβάνω αποτελείται από την πρόθεση επί, την πρόθεση ανά και το λαμβάνω. Το συμπεριλαμβάνω από την πρόθεση συν, την πρόθεση περί και το ρήμα λαμβάνω. Όπως βλέπετε, δεν είναι αναγκαστικό να χρησιμοποιείται ακόμα η πρόθεση στη Νεοελληνική Γλώσσα (ποιος χρησιμοποιεί το επί εκτός του πολλαπλασιασμού;).

Η σωστή κλίση

Για να κλίνουμε σωστά αυτά τα ρήματα, πρέπει να τα διαιρέσουμε στα δύο συνθετικά τους: την πρόθεση και το ρήμα. Πρέπει να κλίνουμε το ρήμα σε όποιον χρόνο θέλουμε και στη συνέχεια να προσθέσουμε την πρόθεση.

Ας πούμε για παράδειγμα πως θέλουμε να κλίνουμε το διαγράφω στον Αόριστο. Παίρνουμε το μέρος «γράφω» και παρατηρούμε ότι στον Αόριστο γίνεται «έγραψα». Προσθέτοντας την πρόθεση «δια», το ρήμα βγαίνει «διαέγραψα». Συνήθως, σε αυτά τα ρήματα, κόβουμε το τελευταίο γράμμα της πρόθεσης, κάνοντας το ρήμα «διέγραψα». Όμως στην πρόθεση «προ» αυτό δε γίνεται: κρατάει όλα της τα γράμματα. Για παράδειγμα, το «προκύπτω» κάνει τον Αόριστό του «προέκυψα».

Όμως δεν είναι πάντοτε τόσο απλό.

Η Προστακτική

Μακράν το πιο περίπλοκο σημείο σε αυτά τα ρήματα είναι η Προστακτική, την οποία σχεδόν όλοι χρησιμοποιούν λανθασμένα. Παρά ταύτα, η Προστακτική δεν έχει καμία εξαίρεση: ακουλουθεί τον ίδιο κανόνα με τον Αόριστο και τους άλλους χρόνους.
Πείτε ότι θέλουμε να σχηματίσουμε την Προστακτική του «διαγράφω». Η προστακτική του «γράφω» είναι «γράψε». Προσθέτουμε το «δια» και γίνεται διάγραψεόχι διέγραψε. Αυτό συμβαίνει επίσης στον Παρακείμενο, στον Υπερσυντέλικο, σε όλους τους Μέλλοντες, στον Ενεστώτα και σε όλους τους χρόνους της Υποτακτικής. Συνεπώς, η αύξηση (όπως λέγεται η περίεργη αυτή μέθοδος) συμβαίνει μονάχα στον Παρατατικό και στον Αόριστο.

Τι;

Ωραία τα λόγια, αλλά πολλοί μπορεί να μην κατάλαβαν πώς δουλεύει αυτό στην πράξη. Οπότε σας παραθέτουμε έναν πίνακα με την κλίση του «αντιγράφω» σε όλες τις εγκλίσεις, σε όλους τους χρόνους.

ΟΡΙΣΤΙΚΗ

Ενεστώτας:

εγώ αντιγράφω
εσύ αντιγράφεις
αυτός αντιγράφει
εμείς αντιγράφουμε
εσείς αντιγράφετε
αυτοί αντιγράφουν/αντιγράφουνε

Παρατατικός:

εγώ αντέγραφα
εσύ αντέγραφες
αυτός αντέγραφε
εμείς αντιγράφαμε
εσείς αντιγράφατε
αυτοί αντέγραφαν/αντιγράφανε

Αόριστος:

εγώ αντέγραψα
εσύ αντέγραψες
αυτός αντέγραψε
εμείς αντιγράψαμε
εσείς αντιγράψατε
αυτοί αντέγραψαν/αντιγράψανε

Εξακολουθητικός Μέλλοντας:

εγώ θα αντιγράφω
εσύ θα αντιγράφεις
αυτός θα αντιγράφει
εμείς θα αντιγράφουμε
εσείς θα αντιγράφετε
αυτοί θα αντιγράφουν(ε)

Στιγμιαίος (Συνοπτικός) Μέλλοντας:

εγώ θα αντιγράψω
εσύ θα αντιγράψεις
αυτός θα αντιγράψει
εμείς θα αντιγράψουμε
εσείς θα αντιγράψετε
αυτοί θα αντιγράψουν(ε)

Παρακείμενος:

εγώ έχω αντιγράψει
εσύ έχεις αντιγράψει
αυτός έχει αντιγράψει
εμείς έχουμε αντιγράψει
εσείς έχετε αντιγράψει
αυτοί έχουν(ε) αντιγράψει

Υπερσυντέλικος:

εγώ είχα αντιγράψει
εσύ είχες αντιγράψει
αυτός είχε αντιγράψει
εμείς είχαμε αντιγράψει
εσείς είχατε αντιγράψει
αυτοί είχαν(ε) αντιγράψει

Συντελεσμένος Μέλλοντας:

εγώ θα έχω αντιγράψει
εσύ θα έχεις αντιγράψει
αυτός θα έχει αντιγράψει
εμείς θα έχουμε αντιγράψει
εσείς θα έχετε αντιγράψει
αυτοί θα έχουν(ε) αντιγράψει

ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ

Ενεστώτας:

εγώ να αντιγράφω
εσύ να αντιγράφεις
αυτός να αντιγράφει
εμείς να αντιγράφουμε
εσείς να αντιγράφετε
αυτοί να αντιγράφουν(ε)

Αόριστος:

εγώ να αντιγράψω
εσύ να αντιγράψεις
αυτός να αντιγράψει
εμείς να αντιγράψουμε
εσείς να αντιγράψετε
αυτοί να αντιγράψουν(ε)

Παρακείμενος:

εγώ να έχω αντιγράψει
εσύ να έχεις αντιγράψει
αυτός να έχει αντιγράψει
εμείς να έχουμε αντιγράψει
εσείς να έχετε αντιγράψει
αυτοί να έχουν(ε) αντιγράψει

ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ

 

Ενεστώτας

Αόριστος

εσύ

αντίγραφε

αντίγραψε

εσείς

αντιγράφετε

αντιγράψτε

Αυτό ήταν

Αυτά τα ρήματα δεν είναι καθόλου περίπλοκα, απλώς η συντριπτική πλειοψηφία των ελληνόφωνων δεν ασχολούνται να μάθουν τη σωστή κλίση, καταστρέφοντας έτσι την ελληνική γλώσσα.

Advertisements

Σχολιασμός

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s